Hệ Tọa Độ Trong Không Gian – Toán 12

Để học tốt Hình Học 12, phần này giúp bạn giải các bài tập trong sách giáo khoa Toán 12 được biên soạn bám sát theo nội dung sách Hình Học 12. Dưới đây chúng ta sẽ cùng tìm hiểu nội dung Hệ Tọa Độ Trong Không Gian – Toán 12 và giải một số bài tập liên quan đến nội dung này để nắm chắc kiến thức bạn nhé!

Lý thuyết Hệ tọa độ trong không gian

A. Tóm tắt lý thuyết

1. Hệ trục tọa độ trong không gian

Trong không gian, xét ba trục tọa độ Ox, Oy, Oz vuông góc với nhau từng đôi một và chung một điểm gốc O. Gọi i→j→k→ là các vectơ đơn vị, tương ứng trên các trục Ox, Oy, Oz. Hệ ba trục như vậy gọi là hệ trục tọa độ vuông góc trong không gian.

Chú ý: Pasted into He Toa Do Trong Khong Gian Toan 12

Pasted into He Toa Do Trong Khong Gian Toan 12 1 1

2. Tọa độ của vectơ

a) Định nghĩa: u→ = (x; y; z) ⇔ k→ = xi→ + yj→ + zk→

b) Tính chất: Cho a→ = (a1; a2; a3), b→ = (b1; b2; b3), k ∈ R

• a→ ± b→ = (a1 ± b1; a2 ± b2; a3 ± b3; )

• ka→ = (ka1; ka2; ka3)

Pasted into He Toa Do Trong Khong Gian Toan 12 1 2

• 0→ = (0; 0; 0), i→ = (1; 0; 0), j→ = (0; 1; 0), k→ = (0; 0; 1)

• a→ cùng phương b→ (b→ ≠ 0→) ⇔ a→ = kb→ (k ∈ R)

Pasted into He Toa Do Trong Khong Gian Toan 12 1 3

• a→.b→ = a1.b1 + a2.b2 + a3.b3

• a→ ⊥ b→ ⇔ a1b1 + a2b2 + a3b3 = 0

Pasted into He Toa Do Trong Khong Gian Toan 12 1 4

3. Tọa độ của điểm

a) Định nghĩa: M(x; y; z) ⇔ OM→ = x.i→ + y.j→ + z.k→ (x : hoành độ, y : tung độ, z : cao độ)

Chú ý: • M ∈ (Oxy) ⇔ z = 0; M ∈ (Oyz) ⇔ x = 0; M ∈ (Oxz) ⇔ y = 0

• M ∈ Ox ⇔ y = z = 0; M ∈ Oy ⇔ x = z = 0; M ∈ Oz ⇔ x = y = 0 .

b) Tính chất: Cho A(xA; yA; zA), B(xB; yB; zB)

• AB→ = (xB – xA; yB – yA; zB – zA)

Pasted into He Toa Do Trong Khong Gian Toan 12 1 5

• Toạ độ trung điểm của đoạn thẳng AB:

Pasted into He Toa Do Trong Khong Gian Toan 12 1 6

• Toạ độ trọng tâm G của tam giác ABC:

Pasted into He Toa Do Trong Khong Gian Toan 12 1 7

• Toạ độ trọng tâm G của tứ diện ABCD:

Pasted into He Toa Do Trong Khong Gian Toan 12 1 8

4. Tích có hướng của hai vectơ

a) Định nghĩa: Trong không gian Oxyz cho hai vectơ a→ = (a1; a2; a3), b→ = (b1; b2; b3). Tích có hướng của hai vectơ a→ và b→ kí hiệu là [a→b→], được xác định bởi

Pasted into He Toa Do Trong Khong Gian Toan 12 1 9

Chú ý: Tích có hướng của hai vectơ là một vectơ, tích vô hướng của hai vectơ là một số.

b) Tính chất:

Xem thêm:  Cực Trị Của Hàm Số - Toán 12

• [a→b→] ⊥ a→; [a→b→] ⊥ b→

• [a→b→] = -[b→a→]

• [i→j→] = k→; [j→k→] = i→; [k→i→] = j→

• |[a→b→]| = |a→|.|b→|.sin(a→b→) (Chương trình nâng cao)

• a→b→ cùng phương ⇔ [a→b→] = 0→ (chứng minh 3 điểm thẳng hàng)

c) Ứng dụng của tích có hướng: (Chương trình nâng cao)

• Điều kiện đồng phẳng của ba vectơ: a→b→ và c→ đồng phẳng ⇔ [a→b→].c→ = 0

• Diện tích hình bình hành ABCD: SABCD = |[AB→], AD→|

• Diện tích tam giác ABC: SABC = 1/2 |[AB→], AC→|

• Thể tích khối hộp ABCDA’B’C’D’ : VABCD.A’B’C’D’ = |[AB→AD→].AA’→|

• Thể tích tứ diện ABCD: VABCD = 1/6 |[AB→AC→].AD→|

Chú ý:

– Tích vô hướng của hai vectơ thường sử dụng để chứng minh hai đường thẳng vuông góc, tính góc giữa hai đường thẳng.

– Tích có hướng của hai vectơ thường sử dụng để tính diện tích tam giác; tính thể tích khối tứ diện, thể tích hình hộp; chứng minh các vectơ đồng phẳng – không đồng phẳng, chứng minh các vectơ cùng phương.

Pasted into He Toa Do Trong Khong Gian Toan 12 1 10

5. Phương trình mặt cầu

a) Định nghĩa:

Pasted into He Toa Do Trong Khong Gian Toan 12 1 11

Cho điểm I cố định và một số thực dương R. Tập hợp tất cả những điểm M trong không gian cách I một khoảng R được gọi là mặt cầu tâm I, bán kính R.

Kí hiệu: S(I; R) ⇔ S(I; R) = {M|IM = R}

Pasted into He Toa Do Trong Khong Gian Toan 12 1 12

b) Vị trí tương đối giữa mặt cầu và mặt phẳng :

Pasted into He Toa Do Trong Khong Gian Toan 12 1 13

Lưu ý: Khi mặt phẳng (P) đi qua tâm I thì mặt phẳng (P) được gọi là mặt phẳng kính và thiết diện lúc đó được gọi là đường tròn lớn.

c) Vị trí tương đối giữa mặt cầu và đường thẳng :

Pasted into He Toa Do Trong Khong Gian Toan 12 1 14

* Lưu ý: Trong trường hợp Δ cắt (S) tại 2 điểm A, B thì bán kính R của (S) được tính như sau:

+ Xác định: d(I; Δ) = IH

+ Lúc đó:Pasted into He Toa Do Trong Khong Gian Toan 12 1 15

ĐƯỜNG TRÒN TRONG KHÔNG GIAN OXYZ

* Đường tròn (C) trong không gian Oxyz, được xem là giao tuyến của (S) và mặt phẳng .

Pasted into He Toa Do Trong Khong Gian Toan 12 1 16

(S): x2 + y2 + z2 – 2ax -2by – 2cz + d = 0

(α): Ax + By + Cz + D = 0

* Xác định tâm I’ và bán kính R’ của (C).

+ Tâm I’ = d ∩ (α) .

Trong đó d là đường thẳng đi qua I và vuông góc với mp(α)

+ Bán kính Pasted into He Toa Do Trong Khong Gian Toan 12 1 17

d) Điều kiện tiếp xúc : Cho mặt cầu (S) tâm I, bán kính R.

+ Đường thẳng Δ là tiếp tuyến của (S) ⇔ d(I; Δ) = R

+ Mặt phẳng (α) là tiếp diện của (S) ⇔ d(I;(α)) = R

* Lưu ý: Tìm tiếp điểm Mo(xo; yo; zo) .

Sử dụng tính chất :Pasted into He Toa Do Trong Khong Gian Toan 12 1 17

B. Kĩ năng giải bài tập

Dạng 1: VIẾT PHƯƠNG TRÌNH MẶT CẦU

Phương pháp:

* Cách 1: Bước 1: Xác định tâm I(a; b; c) .

Xem thêm:  Tổng hợp các bài văn nghị luận về tác phẩm Lẽ Ghét Thương - Nguyễn Đình Chiểu

Bước 2: Xác định bán kính R của (S).

Bước 3: Mặt cầu (S) có tâm I(a; b; c) và bán kính R.

(S): (x – a)2 + (y – b)2 + (z – c)2 = R2

* Cách 2: Gọi phương trình (S): x2 + y2 + z2 -2ax – 2by – 2cz + d = 0

Phương trình (S) hoàn toàn xác định nếu biết được a, b, c, d. (a2 + b2 + c2 – d > 0)

Bài 1: Viết phương trình mặt cầu (S), trong các trường hợp sau:

a) (S) có tâm I(2; 2; -3) và bán kính R = 3 .

b) (S) có tâm I(1; 2; 0) và (S) qua P(2; -2; 1).

c) (S) có đường kính AB với A(1; 3; 1), B(-2; 0; 1).

Hướng dẫn:

a) Mặt cầu tâm I(2; 2; -3) và bán kính R = 3, có phương trình:

(S): (x – 2)2 + (y – 2)2 + (z + 3)2 = 9

b) Ta có: IP→ = (1; -4; 1) ⇒ IP = 3√2.

Mặt cầu tâm I(1; 2; 0) và bán kính R = IP = 3√2 , có phương trình:

(S): (x – 1)2 + (y – 2)2 + z2 = 18

c) Ta có: AB→ = (-3; -3; 0) ⇒ AB = 3√2.

Gọi I là trung điểm AB ⇒ Pasted into He Toa Do Trong Khong Gian Toan 12 1 19

Mặt cầu tâm Pasted into He Toa Do Trong Khong Gian Toan 12 1 20 và bán kính Pasted into He Toa Do Trong Khong Gian Toan 12 1 21, có phương trình:

Pasted into He Toa Do Trong Khong Gian Toan 12 1 22

Bài 2:Viết phương trình mặt cầu (S) , trong các trường hợp sau:

a) (S) qua A(3; 1; 0), B(5; 5; 0) và tâm I thuộc trục Õ.

b) (S) có tâm O và tiếp xúc mặt phẳng (α): 16x – 15y – 12z + 75 = 0.

c) (S) có tâm I(-1; 2; 0) và có một tiếp tuyến là đường thẳng

Pasted into He Toa Do Trong Khong Gian Toan 12 1 23

Hướng dẫn:

a) Gọi I(a; 0; 0) ∈ Ox. Ta có : IA→ = (3-a; 1; 0), IB→ = (5-a; 5; 0).

Do (S) đi qua A, B ⇔ IA = IB Pasted into He Toa Do Trong Khong Gian Toan 12 1 24 ⇔ 4a = 40 ⇔ a = 10

⇒ I(10; 0; 0) và IA = 5√2.

Mặt cầu tâm I(10; 0; 0) và bán kính R = 5√2, có phương trình (S) : (x – 10)2 + y2 + z2 = 50

b) Do (S) tiếp xúc với (α) ⇔ d(O,(α)) = R ⇔ R = 75/25 = 3

Mặt cầu tâm O(0; 0; 0) và bán kính R = 3, có phương trình (S) : x2 + y2 + z2 = 9

c) Chọn A(-1; 1; 0) ∈ Δ ⇒ IA→ = (0; -1; 0).

Đường thẳng Δ có một vectơ chỉ phương là uΔ = (-1; 1; -3) . Ta có: [IA→uΔ] = (3; 0; -1) .

Do (S) tiếp xúc với Δ ⇔ d(I, Δ) = R Pasted into He Toa Do Trong Khong Gian Toan 12 1 25.

Mặt cầu tâm I(-1; 2; 0) và bán kính R = √10/11 , có phương trình (S) : Pasted into He Toa Do Trong Khong Gian Toan 12 1 26

Dạng 2 : SỰ TƯƠNG GIAO VÀ SỰ TIẾP XÚC

Phương pháp: * Các điều kiện tiếp xúc:

+ Đường thẳng Δ là tiếp tuyến của (S) ⇔ d(I; Δ) = R

+ Mặt phẳng (α) là tiếp diện của (S) ⇔ d(I; (α)) = R

Lưu ý các dạng toán liên quan như tìm tiếp điểm, tương giao.

Bài 1: Cho đường thẳng Pasted into He Toa Do Trong Khong Gian Toan 12 1 27 và và mặt cầu (S): x2 + y2 + z2 – 2x + 4z + 1 = 0 . Số điểm chung của (Δ) và (S) là :

Xem thêm:  Công thức tính diện tích và thể tích của hình trụ rõ ràng nhất

A. 0.         B.1.         C.2.         D.3.

Hướng dẫn:

Đường thẳng (Δ) đi qua M(0; 1; 2) và có một vectơ chỉ phương là u→ = (2; 1; -1)

Mặt cầu (S) có tâm I(1; 0; -2) và bán kính R = 2

Ta có MI→ = (1; -1; -4) và [u→MI→] = (-5; 7; -3) ⇒ Pasted into He Toa Do Trong Khong Gian Toan 12 1 28

Vì d(I,Δ) > R nên (Δ) không cắt mặt cầu (S)

Bài 2: Cho điểm I(1; -2; 3). Phương trình mặt cầu tâm I và tiếp xúc với trục Oy là:

A. (x – 1)2 + (y + 2)2 + (z – 3)2 = √10

B. (x – 1)2 + (y + 2)2 + (z – 3)2 = 10

C. (x + 1)2 + (y 2 2)2 + (z + 3)2 = 10

D. (x – 1)2 + (y + 2)2 + (z – 3)2 = 9

Hướng dẫn:

Gọi M là hình chiếu của I(1; -2; 3) lên Oy, ta có : M(0; -2; 0).

IM→ (-1; 0; -3) ⇒ R = d(I,Oy) = IM = √10 là bán kính mặt cầu cần tìm.

Phương trình mặt cầu là : (x – 1)2 + (y + 2)2 + (z – 3)2 = 10

II. Giải Bài Tập SGK

Bài 1 (trang 68 SGK Hình học 12):

Cho ba vectơ: a→ = (2; -5; 3), b→ = (0; 2; -1), c→ = (1; 7; 2)

a) Tính tọa độ của vectơ d→ = 4a→ – 1/3 b→ + 3c→

b) Tính tọa độ của vectơ e→ = a→ – 4b→ – 2c→

Lời giải:

a) Ta có: 4a→ = (8; -20; 12)

-1/3 b→ = (0; -2/3 ; 1/3)

3c→ = (3; 21; 6)

Vậy d→ = 4a→ – 1/3 b→ + 3c→ = (11; 1/3; 55/3)

b) Ta có: -4b→ = (0; -8; 4)

-2c→ = (-2; -14; -4)

Vậy e→ = a→ – 4b→ – 2c→ = (0; -27; 3)

Bài 2 (trang 68 SGK Hình học 12):

Cho ba điểm A(1; -1; 1), B(0; 1; 2), C(1;0;1). Tìm tọa độ trọng tâm G của tam giác ABC.

Lời giải:

Pasted into He Toa Do Trong Khong Gian Toan 12 1 29

Bài 3 (trang 68 SGK Hình học 12):

Cho hình hộp ABCD.A’B’C’D’ biết A(1; 0; 1), B(2; 1; 2), D(1; -1; 1), C'(4; 5; -5). Tính tọa độ các đỉnh còn lại của hình hộp.

Lời giải:

Pasted into He Toa Do Trong Khong Gian Toan 12 1 30

Pasted into He Toa Do Trong Khong Gian Toan 12 1 31

Bài 4 (trang 68 SGK Hình học 12):

Tính:

Pasted into He Toa Do Trong Khong Gian Toan 12 1 32

Bài 5 (trang 68 SGK Hình học 12):

Tìm tâm và bán kính của các mặt cầu sau đây:

a)x2 + y2 + z2 – 8x – 2y + 1 = 0

b)3x2 + 3y2 + 3z2– 6x + 8y + 15z – 3 = 0

Lời giải:

Pasted into He Toa Do Trong Khong Gian Toan 12 1 33

Bài 6 (trang 68 SGK Hình học 12):

Lập phương trình mặt cầu trong hai trường hợp sau đây:

a)Có đường kính AB với A(4; -3; 7), B(2; 1; 3)

b)Đi qua điểm A(5; -2; 1) và có tâm C(3; -3; 1)

Lời giải:

Pasted into He Toa Do Trong Khong Gian Toan 12 1 34

Trên đây là nội dung liên quan đến Hệ Tọa Độ Trong Không Gian – Toán 12 được dean2020.edu.vn đã tổng hợp được và chia sẻ đến các bạn. Hy vọng những kiến thức mà chúng tôi chia sẻ sẽ mang lại cho bạn những thông tin bổ ích nhé!

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *